Loading...
Halftoonraster

Halftoonraster

Anders dan een lijntekening bestaat een zwart-witfoto niet uit gebieden die alleen zwart of wit zijn, maar uit bijna oneindig aantal grijswaarden. Deze grijswaarden kunnen niet met offsetdruk noch met de meeste ander druktechnieken worden afgedrukt. Ze kunnen wel worden gesimuleerd door het beeld in kleine puntjes op te breken; de puntjes zijn het grootst in de zwarte delen en erg klein in de lichte delen. Ook al wordt er dus alleen zwarte inkt gebruikt, toch levert het grijswaardes op.

Deze halftoonrastering werd voorheen bereikt door een ‘raster’ achter in de camera te plaatsen, tussen de lens en de film. Via een fijn rooster van lijnen wordt het beeld opgebroken in puntjes voor een halftoonnegatief. Ook in kleuren afbeeldingen word elk van de vier drukkleuren opgebroken in puntjes, die bij het drukken voor full colour zorgen. Het opbreken in puntjes gebeurt nu elektronisch als de film of drukplaat word gemaakt, maar de term ‘raster’ word nog steeds gebruikt om de grootte van de halftoon-puntjes te omschrijven. Rasters gaan van grof tot fijn, afhankelijk van het drukproces en het gebuikte papier: hoe ruwer het papier, hoe grover het benodigde raster. Met de offsettechniek kan een erg fijn raster worden gebruikt, terwijl voor zeefdruk een grof raster nodig is.


De cijfer die voor de aanduiding van rasters worden gebruikt, staan voor een aantal lijnen per inch of centimeter op het raster. Raster 133 (in inches) is bijvoorbeeld gelijk aan raster 54 (in cm). Daarbij geldt: hoe hoger het aantal lijnen, hoe fijner de puntjes. Voor professionele tijdschriften en boeken gedrukt op redelijk papier kunnen tot een raster van 25 gebruiken. De punttoename, die ontstaat door de absorptie van inkt (zoals op een vel vloeipapier), kan beelden vetter doen lijken (en het lettertype dikker).


Verbeteringen van drukplaten, druktechniek, papier en inkt hebben geleid tot gebruik van fijnere rasters, en 70 en 80 zijn nu gebruikelijk, terwijl 120 wordt gebruikt voor zeer veeleisend werk. In zwart-witdruk wordt het halftoonraster meestal in een hoek van 45 graden gezet, zodat de rijen puntjes minder in het oog springen.


De meeste potloodtekeningen worden behandeld als halftonen om de subtiele grijswaardes weer te geven, iets wat met zwart-witweergave niet kan. Vaak wordt de achtgrind bij zulke halftonen wegegelaten, zodat er in die gebieden geen puntjes staan. Alleen onbedrukte papier, Er wordt een combinatie van de twee procedés gebruikt als er bijvoorbeeld een duidelijk tekst over een foto moten komen of voor inktwas. Hiervoor wordt de afbeeldingen twee keer gescand en dan samengevoegd.


Duotoon

Een variant op halftoonrastering is Duotoon: het gebruik van twee inkten waarbij de tweede kleur vaak zwart is. Tegenwoordig kan men in Photoshop van een enkele scan een duotoon smaken (u kunt van een zwart-wit origineel ook tri0 of quadtonen maken voor drie0 of vierkleurenbeelden). duotonen kunnen erg effectvol zijn als ze in foto’s ,et grijs als tweede kleur worden afgedrukt. Deze techniek wordt veel gebruikt voort fotografie boeken van hoge kwaliteit.


Halftonen

Voor het omzetten naar halftonen wordt een afbeeldingen opengebroken in een patroon met evenredig verdeelde puntjes van verschillende diameter. Als het beeld wordt vergroot (rechtst), zijn de halftoonpuntjes duidelijk zichtbaar. De lichte delen bestaan uit kleine zwarte puntjes op wit, de donkere uit grotere zwarte puntjes.


Raster

Halftoonpuntjes

Halftoonpuntjes puntjes worden bij het drukken van een kleur in een hoek van 45 graden geplaatst, omdat ze dan minder opvallen voor het menselijk oog. Bij 90 graden trekken de duidelijk lijnen van de halftoonpuntjes de aandacht weg van het beeld naar de puntjes zelf.

Raster hoek

Dezelfde afbeelding is hier afgedrukt als duotoon waarbij de tweede kleur is behandeld als volwaardige halftoon.

Duotoon